Legendarne początki polskiej państwowości

stare-ksiazkiChyba każde polskie dziecko zna legendy, które opowiadają historię naszego państwa. Najbardziej znane jest oczywiście podanie o złym królu Popielu. Był on władcą, który nie szanował mieszkańców, za to dbał o powiększanie własnych skarbów. Jednak w związku z tym została na niego zesłana plaga szczurów i myszy. Król chciał schronić się w swojej wieży, lecz i tam zwierzęta go dopadły i pożarły. W ten sposób tron zwolnił się i zasiadł na nim Piast Kołodziej, który miał kolejnych następców: Ziemomysła, Lestka i wreszcie Mieszka, znanego jako Mieszko I, który był co dokumentują historyczne wiarygodne źródła pierwszym władcą Polski. To właśnie od momentu jego wejścia na tron naszym krajem zaczęli władać Piastowie, którzy przez kilkaset lat rządzili Polską. Co prawda dzieje tej dynastii w wielu miejscach były zawiłe. Nie obyło się bez błędnych decyzji, jak choćby podział na dzielnice czy też bez bardzo krwawych Monetów, jak zabójstwa braci oraz rywali w walce o tron. Jednak za czasów Piastów Polska była też krajem, z którym liczono się na arenie międzynarodowej. O najsłynniejszych wydarzeniach z tego czasu mówi między innymi Kronika Galla Anonima. Jest to podstawowe źródło wiedzy o początkach państwa polskiego oraz o tym, jakie były, według podań podawanych przez ludzi, pierwsze wydarzenia z czasów właśnie legendarnych Piastów. Kolejnymi źródłami, które opisują tamten okres, czas tworzenia się polskiej państwowości są kolejne najbardziej znane kroniki, które zredagowali Wincenty kadłubek i Jan Długosz. Oczywiście historycy wiedzę o legendarnych czasach czerpią także z innych dokumentów. W tym między innymi z pierwszego pisanego źródła, które wspomina Polskę i ziemie, jakie wchodziły niegdyś w skład naszego kraju. Mowa tu oczywiście o słynnym dokumencie Dagome Iudae. Oczywiście obecnie wiele historii przekazanych przez źródła, zwłaszcza tych nieudokumentowanych i powtarzanych z pokolenia na pokolenie żyje własnym życiem w społeczeństwie.

Tagi: , ,
Czytaj więcej

Legendy o powstaniu państwa polskiego

rekopisJak wiadomo bardzo odległa przeszłość trudno jest udokumentować za pomocą wiarygodnych źródeł historycznych. Dlatego często właśnie o takim okresie opowiadają liczne podania i legendy. Historia Polski również zna ich trochę. Do tej pory dzieci, które rozpoczynają edukację, w tym także zdobywanie wiedzy historycznej, zapoznają się najpierw z legendami, których celem jest między innymi wytłumaczenie, dlaczego nasz kraj posługuje się takim a nie innym godłem i nosi taką a nie inną nazwę. Legendą szczególnie chętnie przytaczaną jest ta o cudownym ozdrowieniu legendarnego księcia, który urodził się niewidomy, ale później, za sprawą tajemniczych gości i dzięki dobroci swoich rodziców cudownie ozdrowiał w dniu swoich postrzyżyn. Z biegiem czasu zaczęto uważać, że goście ci to byli wysłannicy niebios. Jednak pamiętać trzeba, że okres legendarny w przypadku Polski to latach, w których chrześcijaństwo jeszcze oficjalnie nie dotarło do zamieszkujących tereny naszego kraju ludzi. W związku z tym można przypuszczać, że powtarzanie tej legendy było jednym z chwytów propagandowych średniowiecznego polskiego kościoła. Nie ulega jednak wątpliwości, że Piastowie, którzy jako pierwsi władali naszym krajem i którym udało się zjednoczyć pod swoim panowaniem kilka odrębnych plemion, wywodzili się od osoby nazywanej Piastem. Stąd właśnie nazwa całej dynastii, która w Polsce władała aż do czternastego stulecia. Znana legendą jest także podanie o Lechu, Czechu i Rusie, trzech braciach, którzy wyruszyli w świat szukać swojego miejsca. Nie jest trudno domyślić się, że legenda ta ma tłumaczyć między innymi powiazania między różnymi grupami Słowian. Jednak pojawia się w niej także watek białego orła, który miał Lechowi wskazać miejsce do osiedlenia się i odtąd miał stać się symbolem założonego w ten sposób państwa. Tutaj jednak też pamiętać trzeba, że godło oficjalnie przyjęte zostało wiele wieków później.

Tagi: , , ,
Czytaj więcej

Najważniejsze źródła wiedzy o historii Polskich Piastów

stary-dokumentJak wiadomo najtrudniej jest udokumentować źródłami historycznymi czasy najbardziej odległe. Nie powinien więc dziwić fakt, że okres panowania pierwszych Piastów wciąż pozostaje bardzo tajemniczy. Historycy wielu rzeczy muszą się tutaj domyślać. Najczęściej odczytują je niejako między wierszami, na przykład w dziełach literackich pamiętających okres, kiedy Polska władali pierwsi Piastowie. Trzeba jednak pamiętać, że źródła te także są bardzo trudno dostępne. Stało się tak, ponieważ część z nich po prostu została zniszczona, inna część gdzieś zaginęła. Jeszcze inne cudem odnajduje się w jakiś nieco nowszych bibliotekach. Niestety są one w bardzo złym stanie, ponieważ często służyły nowym właścicielom do oprawiania innych, współczesnych im dzieł literackich. W taki sposób odkryto między innymi średniowieczne pierwsze psałterze, które niewątpliwie były dziełami literatury sakralnej, jednak zawierały też cenne informacje o obyczajowości okresu panowania Mieszka I, Bolesława Chrobrego czy ich następców. Nie trzeba chyba jednak nikomu tłumaczyć, że wciąż najważniejszymi źródłami historycznymi dotyczącymi pierwszych lat istnienia Polski są kroniki średniowieczne. Wśród nich wymienia się jako trzy najważniejsze te stworzone przez Gala Anonima i Wincentego Kadłubka oraz opracowanie Jana Długosza, które choć zwyczajowo nazywane jest kroniką, powinno być raczej uznane za prawdziwe i bardzo wyczerpujące opracowanie historyczne, przez co staje się jeszcze lepszym źródłem. Oczywiście najwięcej miejsca początkom Polski poświęca Kronika Galla Anonima. Jest to naturalne, ponieważ utwór ten powstał zapewne na dworze króla Bolesława Krzywoustego. Mówi się nawet, że to sam król polecił spisanie dziejów swojego narodu. Nic więc dziwnego, że autor często odwołuje się do postawy tego dobrego i szanowanego władcy i niektóre wydarzenia z życia jego oraz jego poprzedników po prostu koloryzuje i przedstawia w korzystnym dla Polski świetle.

Tagi: , , ,
Czytaj więcej

Problem z Kroniką Galla Anonima

archiwumO Kronice Galla Anonima krąży wiele legend i pogłosek. Jest tak, ponieważ ten utwór historyczno-literacki wciąż jest jednym z najlepszych źródeł historycznych dotyczących okresu panowania pierwszych Piastów. Jednak pamiętać trzeba także, że Kronika ta pisana była na wyraźne zlecenie króla Bolesława Krzywoustego. To oczywiście musiało mieć ogromny wpływ na treść dzieła oraz na to, że według współczesnych badaczy historii Polski, w utworze tym jest wiele przekłamań. Nie wynikają one oczywiście ze złej woli autora, ale z faktu, że starał się on pokazać, iż Piastowie rządzący Polską to władcy mądrzy, dzięki którym kraj miał szansę rozkwitnąć. Dzisiaj oczywiście wiemy, że historia polski z okresu panowania pierwszych Piastów nie zawsze była tak wspaniała, jak byśmy chcieli. Jednak pamiętać też trzeba, że można w niej znaleźć liczne momenty chwały. Kronika Galla Anonima budzi też wiele kontrowersji ze względu na samą postać autora. Oczywiście wiadomo, że utwór był pisany, podobnie jak większość, jeśli nie wszystkie dzieła z tego okresu, łaciną. Pozwala to przypuszczać, że jej autor był osobą duchowną, bo właściwie tylko takie w owym czasie były wykształcone. Wciąż żywe dyskusje budzi też fakt, skąd ów mnich przybył. Sądzono powszechnie, że z Galii i stąd właśnie jego przydomek nadany przez historyków i badaczy literatury. Jednak wobec najnowszych badań historycznych hipoteza ta może okazać się błędna. W samej Kronice nie ma wielu informacji na temat jej tajemniczego autora. Powtarza on ciągle, że musi skoncentrować się na zadaniu, jakim jest opisanie dziejów państwa Piastów. W swoich dociekaniach Gal Anonim cofa się do czasów legendarnych. Później opisuje okres od panowania Mieszka I do panowania Bolesława Krzywoustego. Autor koncentruje się przede wszystkim na opisaniu i chwaleniu czynów imienników swojego zleceniodawcy. Dużo miejsca w Kronice poświęconego jest więc postaciom trzech Bolesławów: Chrobrego, Śmiałego  i Krzywoustego.

Tagi: , ,
Czytaj więcej

Skąd się brały przydomki królów i książąt?

mieszko-iKażdy, kto uczył się historii z pewnością pamięta, jak nazywali się najważniejsi władcy Polski. Oczywiście nie znamy ich nazwisk, bo w tamtych czasach jeszcze nie funkcjonowało coś takiego. Najczęściej mówiło się o kimś, używając jego imienia i nazwy zawodu lub innej działalności, jaką się parał. Jednak w przypadku książąt i królów imiona i przydomki nadawano, aby podkreślić jakąś ich cechę charakterystyczną. Oczywiście najbardziej znani są tutaj Piastowie, którzy mieli przydomki szczególnie łatwe do zapamiętania. Wśród władców tej dynastii mamy kilku Mieszków. W ich przypadku nadanie przydomków nie było zbyt trudne. Dokonali tego oczywiście późniejsi ludzie, którzy po prostu ponumerowali kolejnych władców o tym imieniu. To samo dotyczy zresztą także i Bolesławów czy Kazimierzów, których w dynastii Piastów także było sporo. Jednak pamiętać trzeba, że niektórzy królowie i książęta otrzymywali także inne przydomki. Wśród nich są na przykład takie, które miały podkreślać wielkość i odwagę danego władcy. Jest więc Bolesław Chrobry, Bolesław Śmiały oraz Kazimierz Wielki. Inne przydomki z kolei podkreślały jakieś cechy wyglądu danego władcy. Wśród Piastów znajdziemy między innymi Władysława Plątonogiego, Bolesława Krzywoustego czy Władysława Łokietka nazwanego tak z powodu niskiego wzrostu. Są też przydomki związane z miejscem, w jakim dane osoby panowały. Zasada ta w szczególności dotyczy mniejszych książąt z okresu rozbicia dzielnicowego. Tutaj najbardziej znany jest oczywiście Konrad Mazowiecki, który na kartach polskiej historii zapisał się w sposób dość niechlubny, ponieważ dzisiaj pamiętamy go jako tego, który na tereny naszego kraju sprowadził późniejszego długoletniego wroga Polski, czyli zakon Krzyżaków. Wśród ważnych osobistości historycznych z rodu Piastów mamy też na przykład Jadwigę Śląską, która pochodziła, jak nietrudno domyślić się, właśnie z terenów ziemi śląskiej.

Tagi: , , ,
Czytaj więcej

Historyczne początki państwa polskiego

mapa-polski-za-panowania-mieszka-iCzęsto zdarza się tak, że osoby uczące się historii Polski, najlepiej zapamiętują jej najdawniejszy okres. Czasy, kiedy w naszym kraju panowali Piastowie, choć bardzo odległe, wydają się być jakby mało skomplikowane. Nie ma tu konieczności uczenia się wielu dat, nie trzeba też dokładnie znać zawiłości politycznych, a jedynie najważniejsze wydarzenia. Tymczasem pamiętać trzeba, że historia początków naszego kraju wcale nie była taka prosta. Oczywiście należy też wiedzieć, że wciąż nie dysponujemy wieloma źródłami, które mogłyby dokładnie opisać tamten okres. Wiadomo jednak tyle, że państwo powstało na fundamentach struktur kilku zamieszkujących dzisiejsze tereny Polski plemion. Wśród nich najważniejsze to Polanie, zamieszkujący tereny obecnego rejonu Wielkopolski. Drugie pod względem znaczenia plemię to Wiślanie pochodzące z terenów dzisiejszej Małopolski. Oprócz nich byli także Ślężanie, którzy zasiedlali okolice dzisiejszego Dolnego Śląska oraz Łużyczanie i inne pomniejsze grupy etniczne. Wszystkie one zostały zjednoczone pod berłem najsilniejszego z przywódców, który wkrótce został obwołany księciem. Mowa tu oczywiście o Mieszku I. Aby jego państwo stało się krajem liczącym się w Europie, Mieszko musiał przyjąć, w imieniu wszystkich swoich poddanych chrzest. Według powszechnie uznanej wiedzy ceremoniał odbył się za pośrednictwem  Czechów. Dodatkowo sojusz z tym państwem był potwierdzony małżeństwem Mieszka I z czeską księżniczką Dobrawą. Wokół chrztu i miejsca, w którym się odbył wciąż jest jednak wiele tajemnic. Według najnowszych badań historycznych teoria o przyjęciu chrztu z rąk czeskich wydaje się być nieco naciągana. Co prawda to ten naród pośredniczył w dopełnieniu wszelkich ówczesnych formalności, jednak coraz częściej usłyszeć można, że samemu obrzędowi przewodniczył któryś z niemieckich biskupów oraz że ceremonia odbyła się na terenach zasiedlonych wtedy właśnie przez Niemców.

Tagi: , ,
Czytaj więcej

Kontrowersje wokół chrztu Polski

mieszko-iDatę chrztu polski zna chyba każdy. Rok 966 jest podawany nie tylko jako moment, w którym na tereny naszego kraju oficjalnie dotarło chrześcijaństwo, ale także jako rok, w którym powstało oficjalnie państwo polskie. Tak naprawdę państwowość istniała już dużo wcześniej, od momentu, kiedy największe plemiona zasiedlające tereny ówczesnej Polski zdecydowały się przyjąć zwierzchnictwo Mieszka I jako swojego księcia. Chrzest był jednak konieczny, by Polska zaczęła być przez resztę chrześcijańskiej już wtedy Europy za pełnoprawne państwo. Tutaj pamiętać też trzeba o tym, że ważne było odpowiednio politycznie zorganizowanie całego obrzędu. Prze wiele lat zwykło się powtarzać, że pierwsi Piastowie przyjęli chrzest z rąk czeskich. Rzeczywiście to właśnie ten naród pośredniczył w zawieraniu stosownych układów i organizowaniu całego obrzędu. Obecnie jednak historycy coraz częściej wysnuwają tezę, że sam obrzęd dokonał się w jednej z ówczesnych katedr niemieckich i przewodniczył mu niemiecki arcybiskup. Głównym argumentem przemawiającym za takim właśnie stwierdzeniem jest fakt, że w roku 966 Czechy nie posiadały swojego arcybiskupstwa a hierarchia kościelna tego kraju była podporządkowana właśnie Niemcom. Teoria o tym, że Mieszko I przyjął chrzest od Czechów opierała się właściwie na dwóch przesłankach. Pierwszą było to, że książę w tym samym czasie poślubił czeską księżniczkę, co jak wiadomo miało przede wszystkim powody polityczne. Drugim argumentem jest fakt, że w tamtym czasie Polacy i Niemcy, którzy zamieszkiwali tereny przygraniczne często ze sobą walczyli. W kilka lat po przyjęciu chrztu przez Polskę miała zresztą miejsce słynna bitwa pod Cedynią, w której wojska polskie, pod wodzą młodego wtedy księcia Bolesława zwyciężyły. Wracając do samego chrztu Polski trzeba jednak pamiętać, że najważniejsze było to, iż właśnie przyjęcie chrześcijaństwa w obrządku zachodnim stało się niejako przepustką Polski do Europy.

Tagi: , ,
Czytaj więcej